Szlachta w Królestwie Polskim. Szlachta prawdziwa i szlachta fałszywa. Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku.

 Spis i podział szlachty w latach 1831-1834.

Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku (yumpu.com)

Otwórz Książkę - Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku - Jolanta Sikorska-Kulesza (otworzksiazke.pl) - Otwórz Książkę - Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku - Jolanta Sikorska-Kulesza (otworzksiazke.pl)

19.X.1831 car Mikołaj I podpisał imienny ukaz o podziale szlachty w zachodnich guberniach, który w sposób zasadniczy określił na najbliższe dziesięciolecia los kresowej szlachty. W myśl dokumentu "prawdziwymi szlachcicami" byli jedynie ci, którzy wylegitymowali się przed Heroldią - tylko nazywali siebie szlachtą bez zatwierdzenia przywłaszczonych sobie godności, uznanymi przez prawo  dowodami (pkt1 i zgodnie z treścią pkt 3, mieli zostać włączeni do stanów opodatkowanych. W miejsce szlachty lepszej (obywatele ziemscy) i gorszej ) drobnej szlachty) z  początku XIX wieku zajęła teraz szlachta prawdziwa (wylegitymowana), najczęściej była określana mianem byłej lub tzw. szlachty". 

Przyjęcie treści wymienionych w pkt ukazu za dyspozycję do natychmiastowego wykonania postawiłby pod znakiem zapytania istnienie całego stanu., gdyż przed 1828 roku nie istniała konieczność wywodzenia szlachectwa przed HEROLDIĄ. Dowody szlachectwa wyjątkowo rzadko trafiały w ręce jej urzędników, a legitymację kończono na wpisie do gubernialnej księgi szlachty.  Odkładając na przyszłość ostateczne czyszczenie stanu prawodawcy wyodrębnili faktycznie 5 grup. Status prawny tymczasowo nadano różny:. 

1. Wylegitymowani przez HEROLDIĘ - zagwarantowano im wszystkie prawa i przywileje rosyjskiej szlachty. Miano ich odtąd nazywać "dworianami", ostatecznie eliminując w stosunku do nich słowo "szlachta".

2. Wylegitymowani przez gubernialne deputacje lub oczekujący na ich ostateczne orzeczenie ;

 a) posiadający własność ziemską zachowywali dotychczasowy status do zakończenia procesu legitymacyjnego w HEROLDII (pkt 21)

b) pozostali do czasu otrzymania werdyktu HEROLDII , zachowywali jedynie podległość prawu karnemu i sadom dla szlachty (pkt 19) 

3. Niewylegitymowani, którzy dotąd nie złożyli dokumentów o szlachectwie:

a) jeśli posiadali własność ziemską lub tylko chłopów, mieli zostać zarejestrowani osobno, aż do podjęcia przez władze ostatecznych decyzji w ich sprawie ( pkt 21) 

b) jeśli nie mieli takiej własności, należało ich włączyć do stanów opodatkowanych (pkt 3 i pkt 4). Zapewniono im możliwość dochodzenia szlachectwa na ogólnych zasadach (pkt 20)

Za warunek przynależności do stanu szlacheckiego uznano zatem dowiedzione w Petersburgu szlachectwo (chroniąc jednak niewylegitymowanych właścicieli ziemi, co dawało drobnej szlachcie pewne szanse obrony.

W najgorszej sytuacji znaleźli się ci, którzy nie rozpoczęli jeszcze starań o uzyskanie SZLACHECKIEGO  DEKRETU.

Rosjanie, choć całkowicie zanegowali ich szlachectwo, nie zdecydowali się jednak na włączenie do żadnego z istniejących w guberniach zachodnich stanów opodatkowanych. 

Utworzyli natomiast nieznane ustrojowi społecznemu dawnej Rzeczypospolitej kategorie wolnych osobiście jedno dworców (odnodworcy) i obywateli (graźdanie) o różnych od chłopów  i mieszczan, rodzaju oraz wymiarze  powinności podatkowych i wojskowych.

Był to krok naprzód w kierunku DEGRADACJI DROBNEJ SZLACHTY w stosunku do ustawy z 1829 roku, kiedy pozostawiono przynajmniej nazwę " szlachta". W 1831 roku zbliżenie do statusu poddanych było znacznie większe ale nadal utrzymano odrębność prawną i homogeniczność zdegradowanej szlachty, co miało ogromne znaczenie w Królestwie Polskim, gdzie wprowadzono nowe prawo o szlachcie. W 1836 roku nie wprowadzono kategorii pośrednich dla niewylegitymowanej szlachty, choć faktycznie taka ona pozostała. 

Poza szlachtą, która utraciła wszystkie prawa stanowe oraz tą, które przywilejów nie kwestionowano, na placu boju pozostała szlachta legitymująca się, o tymczasowej pozycji prawnej. Jak się niebawem okazało, była to liczebnie dominująca kategoria. Jej los leżał, w bliższej lub dalszej perspektywie w rękach urzędników Heroldii. ..."

źródło:Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i BiaÅ‚orusi w XIX wieku (yumpu.com)

Archiwum Kaczanowskiego - zbiórka na digitalizację niesamowitego zbioru - More Maiorum

RODZINA  ZAŁUSKICH  HERBU JUNOSZA 

Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim - Ornatowski.com, QPrint (mm.pl)  NAZWISKA I GNIAZDA - SZLACHTA PÓŁNOCNEGO MAZOWSZA (szlachtapolnocnegomazowsza.pl)

  SZLACHTA WYLEGITYMOWANA W KRÓLESTWIE POLSKIM - 7900056677 - oficjalne archiwum Allegro